پودر کلاژن در قهوه صبح، قرص کلاژن کنار ویتامینها؛ این روزها مکمل کلاژن جزو روتین خیلیهاست. اما آیا خوردن کلاژن واقعاً به پوست میرسد و چینوچروک را کم میکند، یا فقط یک مد پرهزینه است؟ یک متاآنالیز نتایج کارآزماییهای کنترلشده را کنار هم گذاشته تا جواب روشنتری بدهد.
- ۱۹ کارآزمایی با ۱۱۲۵ شرکتکننده در این مرور سیستماتیک بررسی شدند.
- مکمل کلاژن هیدرولیز شده در مقایسه با دارونما، رطوبت، کشسانی و چینوچروک پوست را بهبود داد.
- نویسندگان مصرف ۹۰ روزه را برای کاهش نشانههای پیری پوست مؤثر دانستند.
- بیشتر شرکتکنندگان (۹۵٪) زن بودند.
کلاژن هیدرولیز شده چیست و چرا مهم است؟
کلاژن پروتئینی است که مثل داربست، به لایه میانی پوست (درم) استحکام و انعطاف میدهد. با افزایش سن، این داربست کمکم ضعیف میشود و نتیجهاش چینوچروک و افتادگی است.
«هیدرولیز شده» یعنی کلاژن به قطعات کوچکتری به نام پپتید شکسته شده است. این کار مثل خرد کردن یک نان بزرگ به تکههای کوچک است تا بدن راحتتر آن را جذب کند.
به این مکملها «نوتریکازمتیک» (nutricosmetics) هم میگویند؛ یعنی محصولات خوراکی که با هدف زیبایی مصرف میشوند. به گفته نویسندگان، مصرف آنها در سالهای اخیر افزایش یافته و پیری پوست حتی برای جوانترها هم دغدغه شده است.
این متاآنالیز چطور انجام شد؟
پژوهشگران در چند پایگاه داده علمی از جمله Medline، Embase و Cochrane جستوجو کردند. حتی مجلهای که مخصوص نتایج منفی است هم بررسی شد؛ کاری که احتمال نادیدهگرفتن مطالعات بدون نتیجه مثبت را کم میکند.
فقط کارآزماییهایی وارد شدند که سه ویژگی داشتند: تصادفی بودند، دوسوکور بودند (نه شرکتکننده و نه پژوهشگر نمیدانستند چه کسی مکمل واقعی میگیرد) و گروه کنترل داشتند. همچنین باید دستکم یکی از این پیامدها را گزارش میکردند: چینوچروک، رطوبت، کشسانی یا سفتی پوست.
چه کسانی بررسی شدند؟
در نهایت ۱۹ مطالعه با مجموع ۱۱۲۵ شرکتکننده انتخاب شد. سن آنها بین ۲۰ تا ۷۰ سال بود و ۹۵٪ زن بودند.
آیا مکمل کلاژن واقعاً روی پوست اثر دارد؟
در تحلیل گروهی مطالعات، مکمل کلاژن هیدرولیز شده در مقایسه با دارونما نتایج مطلوبی در سه شاخص نشان داد:
| شاخص پوست | نتیجه در متاآنالیز |
|---|---|
| رطوبت پوست | بهبود؛ در تحلیل زیرگروه هم تأیید شد |
| کشسانی پوست | بهبود؛ در تحلیل زیرگروه هم تأیید شد |
| چینوچروک | بهبود در تحلیل گروهی |
بر اساس نتایج، نویسندگان نتیجه گرفتند که مصرف کلاژن هیدرولیز شده به مدت ۹۰ روز در کاهش پیری پوست مؤثر است؛ چون چینوچروک را کم و کشسانی و رطوبت پوست را بیشتر میکند.
«تحلیل زیرگروه» یعنی پژوهشگران مطالعات را به دستههای کوچکتر تقسیم کردند تا ببینند نتیجه در شرایط مختلف هم پابرجاست یا نه. اینکه بهبود رطوبت و کشسانی در این تحلیلها هم دیده شد، به این یافتهها اعتبار بیشتری میدهد.
این نتیجه با پژوهشهای دیگر هم همسوست؛ برای نمونه متاآنالیز دیگری درباره مکملهای کلاژن و پیری پوست هم به همین پرسش پرداخته است. اما همه متخصصان به یک اندازه خوشبین نیستند و افسانهها و واقعیتهای کلاژن خوراکی نگاه انتقادیتری به تبلیغات دارد.
کلاژن خوراکی در کنار سایر روشهای ضد پیری
مکمل کلاژن تنها راه مقابله با پیری پوست نیست. روشهای «از بیرون» مثل میکرونیدلینگ برای جوانسازی صورت با تحریک خود پوست به تولید کلاژن کار میکنند. در کنار اینها، مکملها و داروهای دیگری هم بررسی شدهاند که در مرور مکملهای خوراکی و داروهای سیستمیک برای پیری پوست آمدهاند.
مکملها جایگزین محافظت از آفتاب و مراقبت پایه پوست نیستند. اگر بیماری زمینهای دارید یا دارو مصرف میکنید، پیش از شروع هر مکمل با پزشک مشورت کنید.
این پژوهش چه چیزهایی را نمیگوید؟
- خلاصه مقاله اندازه دقیق اثر، یعنی میزان کاهش چینوچروک یا افزایش رطوبت، را گزارش نکرده است.
- دوز و نوع کلاژن در مطالعات مختلف در خلاصه مقاله مشخص نشده و نمیتوان از آن دوز مشخصی استخراج کرد.
- تقریباً همه شرکتکنندگان زن بودند؛ پس درباره مردان داده کمی وجود دارد.
- درباره سفتی پوست، نتیجه جداگانهای در خلاصه مقاله نیامده است.
پرسشهای رایج
مکمل کلاژن چقدر طول میکشد تا اثر کند؟
نویسندگان این متاآنالیز مصرف ۹۰ روزه کلاژن هیدرولیز شده را برای کاهش نشانههای پیری پوست مؤثر دانستند.
آیا کلاژن خوراکی چینوچروک را از بین میبرد؟
در این متاآنالیز، کلاژن در مقایسه با دارونما چینوچروک را کاهش داد؛ اما «کاهش» با «از بین بردن» یکی نیست و میزان دقیق آن در خلاصه مقاله گزارش نشده است.
آیا مکمل کلاژن برای مردان هم مفید است؟
بیشتر شرکتکنندگان این مطالعات زن بودند، بنابراین شواهد درباره مردان محدود است.