کرم، قرص، لایهبرداری یا نور؟ اگر با جوش دستوپنجه نرم کرده باشید، احتمالاً فهرست بلندی از درمانها را امتحان کردهاید یا دربارهشان شنیدهاید. اما کدام درمان آکنه واقعاً مؤثرتر است؟ یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز شبکهای بزرگ، دهها درمان را برای آکنه خفیف تا متوسط و متوسط تا شدید کنار هم مقایسه کرده است.
- ۱۷۹ کارآزمایی تصادفی با حدود ۳۵ هزار مشاهده و ۴۹ دسته درمانی بررسی شد.
- برای آکنه خفیف تا متوسط: ترکیب داروهای موضعی، لایهبرداری شیمیایی و نوردرمانی آبی و قرمز مؤثرتر بودند.
- برای آکنه متوسط تا شدید: ایزوترتینوئین خوراکی بیشترین کاهش ضایعات را داشت.
- کیفیت شواهد متوسط تا بسیار پایین و عدم قطعیت، بهویژه برای روشهای نوری و لایهبرداری، بالا بود.
متاآنالیز شبکهای چیست و چرا مهم است؟
آکنه ولگاریس، یا همان جوش معمولی، طبق این مقاله هشتمین بیماری شایع در جهان است. درمانهای موضعی، خوراکی، فیزیکی و ترکیبی زیادی برایش وجود دارد، اما کمتر معلوم بود کدامیک برای چه شدتی از آکنه بهتر است.
متاآنالیز شبکهای (Network Meta-Analysis) روشی است که شواهد مستقیم و غیرمستقیم را با هم ترکیب میکند. فرض کنید درمان «الف» با دارونما مقایسه شده و درمان «ب» هم با دارونما؛ حتی اگر این دو هرگز مستقیم رقابت نکرده باشند، این روش میتواند آنها را کنار هم بسنجد. مثل جدول ردهبندی لیگ که تیمهایی را که هنوز با هم بازی نکردهاند هم مرتب میکند.
این پژوهش چطور انجام شد؟
پژوهشگران کارآزماییهای تصادفی کنترلشده منتشرشده تا ماه مه ۲۰۲۰ را جمع کردند. در نهایت ۱۷۹ کارآزمایی با حدود ۳۵ هزار مشاهده در ۴۹ دسته درمانی وارد تحلیل شد. مقاله در سال ۲۰۲۲ منتشر شده است.
پیامد اصلی، درصد تغییر در تعداد کل ضایعات آکنه نسبت به شروع درمان بود. قطع درمان به هر دلیل و قطع درمان به خاطر عوارض هم بررسی شد. خطر سوگیری با ابزار استاندارد کاکرین و مدلهای اصلاح سوگیری سنجیده شد.
نتایج بهصورت «اختلاف میانگین» با دارونما گزارش شدهاند؛ یعنی هر درمان چه اندازه بیشتر از دارونما تعداد جوشها را کم کرده است. در میان گزینههای هر گروه، مؤثرترینها در جدولهای زیر آمدهاند.
بهترین درمان آکنه خفیف تا متوسط کدام است؟
| نوع درمان | مؤثرترین گزینه |
|---|---|
| دارویی موضعی | رتینوئید همراه با بنزوئیل پراکساید |
| فیزیکی | لایهبرداری شیمیایی (مثل سالیسیلیک یا ماندلیک اسید) |
| فیزیکی | نوردرمانی ترکیبی آبی و قرمز |
در این گروه، لایهبرداری شیمیایی بیشترین اختلاف را با دارونما داشت، اما دامنه عدم قطعیت آن بسیار پهن بود. نکته جالب دیگر این بود که درمانهای خوراکی مثل آنتیبیوتیکها و قرصهای ضدبارداری هورمونی، پس از اصلاح سوگیری، برای آکنه خفیف تا متوسط مؤثر به نظر نرسیدند. همچنین بنزوئیل پراکساید و رتینوئیدهای موضعی نسبت به دارونما تحمل کمتری داشتند؛ یعنی بیشتر به خاطر عوارض کنار گذاشته شدند.
برای آشنایی بیشتر با گزینههای موضعی، مقایسه درمانهای موضعی آکنه خفیف و متوسط را ببینید. درباره روشهای نوری هم نور و لیزر برای درمان آکنه توضیح بیشتری دارد.
برای آکنه متوسط تا شدید چه گزینههایی بهتر عمل کردند؟
| نوع درمان | مؤثرترین گزینه |
|---|---|
| دارویی موضعی | رتینوئید همراه با کلیندامایسین |
| دارویی خوراکی | ایزوترتینوئین با دوز تجمعی بالا در یک دوره |
| فیزیکی | فتودینامیک تراپی |
| ترکیبی | بنزوئیل پراکساید + رتینوئید موضعی + تتراسایکلین خوراکی |
در آکنه متوسط تا شدید، ایزوترتینوئین خوراکی با دوز تجمعی بالا بیشترین کاهش ضایعات را نشان داد؛ بیشترین اختلاف با دارونما در میان همه گزینههای گزارششده برای این گروه.
فتودینامیک تراپی یعنی نوردرمانیای که با یک ماده حساسکننده به نور تقویت میشود. در این گروه، رتینوئیدهای موضعی و تتراسایکلینهای خوراکی نسبت به دارونما تحمل کمتری داشتند.
ایزوترتینوئین داروی نسخهای است و عوارض و پایش آزمایشگاهی خاص خود را دارد؛ درباره آن در عوارض ایزوترتینوئین و آزمایشهای لازم نوشتهایم.
درمان آکنه باید بر اساس شدت آن انتخاب شود. تشخیص شدت و تجویز داروهایی مانند ایزوترتینوئین، آنتیبیوتیک و رتینوئید فقط کار پزشک است؛ خودسرانه شروع نکنید.
این نتایج در راهنماهای درمانی چه اثری داشت؟
بر اساس این یافتهها و ملاحظات بالینی و هزینهاثربخشی، راهنمای رسمی بهداشت ملی بریتانیا ترکیبهای ثابت داروهای موضعی را خط اول درمان آکنه خفیف تا متوسط توصیه کرده است. برای آکنه متوسط تا شدید هم ترکیبهای ثابت موضعی، یا تتراسایکلین خوراکی همراه با درمان موضعی، خط اول معرفی شدهاند. راهنماهای دیگر را در راهنمای مراقبت و درمان آکنه مرور کردهایم.
این پژوهش چه چیزهایی را نمیگوید؟
کیفیت کارآزماییهای واردشده متوسط تا بسیار پایین بود و میان شواهد مستقیم و غیرمستقیم ناهمخوانی دیده شد. عدم قطعیت بهویژه برای لایهبرداری شیمیایی، نوردرمانی و فتودینامیک تراپی بالا بود.
- برای این سه روش، نویسندگان پژوهش بیشتری را ضروری میدانند.
- با این حال، نتیجهگیریها در برابر سوگیری احتمالی شواهد پایدار بود.
- پیامد اصلی تعداد ضایعات بود؛ نه جای جوش یا کیفیت زندگی.
پرسشهای رایج
بهترین درمان جوش خفیف چیست؟
در این متاآنالیز، ترکیب داروهای موضعی (مثل رتینوئید با بنزوئیل پراکساید)، لایهبرداری شیمیایی و نوردرمانی آبی و قرمز مؤثرتر بودند. انتخاب نهایی با پزشک است.
آیا آنتیبیوتیک خوراکی برای آکنه خفیف لازم است؟
در این تحلیل، درمانهای خوراکی پس از اصلاح سوگیری برای آکنه خفیف تا متوسط مؤثر به نظر نرسیدند.
مؤثرترین درمان آکنه شدید چیست؟
ایزوترتینوئین خوراکی با دوز تجمعی بالا بیشترین کاهش ضایعات را داشت، اما دارویی نسخهای است و باید زیر نظر پزشک مصرف شود.
آیا لایهبرداری و نوردرمانی برای جوش مؤثرند؟
نتایج امیدوارکننده بود، اما شواهد این روشها محدودتر و عدم قطعیت آنها بالا بود.