پوست خشکی که مدام خارش دارد، قرمز میشود و هر بار که فکر میکنید خوب شده دوباره برمیگردد؛ این تجربه آشنای بسیاری از بزرگسالان مبتلا به اگزماست. اما از میان این همه کرم و پماد، کدام واقعاً پشتوانه علمی دارد؟ آکادمی پوست آمریکا راهنمای درمان موضعی درماتیت آتوپیک در بزرگسالان را بهروز کرده است.
- مرطوبکنندهها در کنار کورتون موضعی و چند داروی نسخهای دیگر توصیه قوی گرفتهاند.
- راهنما در مجموع ۱۲ توصیه برای درمان موضعی ارائه کرده است.
- حمام و «پانسمان مرطوب» توصیه مشروط گرفتهاند.
- آنتیبیوتیک، ضدعفونیکننده و آنتیهیستامین موضعی توصیه نمیشوند.
درماتیت آتوپیک یا اگزما چیست؟
درماتیت آتوپیک (Atopic dermatitis) شایعترین نوع اگزماست؛ بیماری التهابی مزمنی که با خشکی، خارش و قرمزی پوست همراه است و دورههای بهبود و عود دارد.
پوست سالم مثل دیواری آجری است که ملات محکمی آجرها را کنار هم نگه داشته است. در اگزما این ملات ضعیف میشود؛ رطوبت راحتتر از پوست فرار میکند و عوامل محرک راحتتر وارد میشوند. برای آشنایی بیشتر با این سازوکار، مقاله نقش سد پوستی در درماتیت آتوپیک را ببینید.
این راهنما چطور تهیه شد؟
راهنمای قبلی در سال 2014 منتشر شده بود و از آن زمان شواهد تازهای به دست آمده است. این نسخه همان توصیهها را بهروز میکند و فقط به درمانهای موضعی در بزرگسالان میپردازد.
یک گروه کاری چندرشتهای مرور نظاممند انجام داد و از روش GRADE استفاده کرد. GRADE چارچوبی استاندارد است که با آن میزان اطمینان به شواهد سنجیده و قدرت هر توصیه تعیین میشود. توصیه «قوی» یعنی گروه مطمئن است فواید بر معایب میچربد؛ توصیه «مشروط» یعنی تصمیم بسته به شرایط هر بیمار است.
یکی از ویژگیهای مهم این راهنما این است که هم درمانهای بدون نسخه و هم داروهای نسخهای را در کنار هم بررسی کرده است؛ از مرطوبکنندههای ساده گرفته تا داروهای جدیدتر مانند مهارکنندههای JAK و PDE-4، و همچنین آنتیمیکروبیها و آنتیهیستامینها. به این ترتیب تصویر نسبتاً کاملی از گزینههای موضعی به دست میدهد.
کدام درمانهای موضعی توصیه قوی گرفتند؟
راهنما استفاده از مرطوبکنندهها، کورتونهای موضعی، مهارکنندههای کلسینورین موضعی و مهارکنندههای موضعی PDE-4 و JAK را بهطور قوی توصیه میکند.
به جز مرطوبکنندهها که بدون نسخه در دسترساند، بقیه این داروها نسخهای هستند و باید با تجویز پزشک مصرف شوند.
| درمان | توضیح ساده | قدرت توصیه |
|---|---|---|
| مرطوبکننده | ترمیم و حفظ رطوبت پوست | قوی (موافق) |
| کورتون موضعی (TCS) | داروی ضدالتهاب نسخهای | قوی (موافق) |
| مهارکننده کلسینورین موضعی (TCI) | ضدالتهاب غیرکورتونی نسخهای | قوی (موافق) |
| مهارکننده PDE-4 موضعی | مهار یک آنزیم التهابی | قوی (موافق) |
| مهارکننده JAK موضعی | مهار مسیر پیامرسانی التهاب | قوی (موافق) |
| حمام و پانسمان مرطوب | روشهای مراقبتی | مشروط (موافق) |
| آنتیمیکروبی، ضدعفونیکننده و آنتیهیستامین موضعی | — | مشروط (مخالف) |
نقش پایهای مرطوبکنندهها در پژوهشهای دیگر هم برجسته شده است، از جمله در نقش مرطوبکننده در بیماریهای التهابی پوست.
حمام و پانسمان مرطوب چه جایگاهی دارند؟
برای حمام کردن و «درمان با پانسمان مرطوب» (wet wrap therapy) توصیه مشروط به نفع استفاده ارائه شده است. در پانسمان مرطوب، معمولاً پس از استفاده از دارو یا مرطوبکننده، لایهای پارچه مرطوب روی پوست قرار میگیرد.
مشروط بودن توصیه یعنی این روشها برای برخی بیماران مفیدند، اما تصمیم درباره آنها بهتر است با پزشک و بر اساس شرایط فرد گرفته شود.
چه چیزهایی توصیه نمیشوند؟
راهنما توصیه مشروطی علیه استفاده از آنتیمیکروبیهای موضعی، ضدعفونیکنندهها و آنتیهیستامینهای موضعی دارد. یعنی شواهد کافی برای حمایت از استفاده روتین آنها در اگزمای بزرگسالان پیدا نشده است.
مرطوبکننده، درمانی بدون نسخه و با توصیه قوی است. اما اگر خارش و التهاب ادامه دارد، بهجای امتحان کرمهای مختلف، با متخصص پوست درباره داروهای نسخهای مناسب مشورت کنید.
عوامل محیطی مثل آفتاب هم روی اگزما اثر میگذارند؛ مقاله نقش محافظت از آفتاب در درمان درماتیت آتوپیک به این موضوع پرداخته است.
این راهنما چه محدودیتهایی دارد؟
گروه کاری تصمیم گرفت فقط کارآزماییهای تصادفی به زبان انگلیسی را بررسی کند؛ ممکن است دادههای منتشرشده به زبانهای دیگر و دادههای پیگیری طولانیمدت از قلم افتاده باشند.
- این راهنما فقط درباره بزرگسالان و فقط درباره درمانهای موضعی است.
- چکیده جزئیات دوز، مدت مصرف یا نحوه انتخاب بین داروها را ارائه نمیدهد.
- توصیهها کلیاند و جای معاینه و نسخه پزشک را نمیگیرند.
پرسشهای رایج
بهترین کرم برای اگزمای بزرگسالان چیست؟
این راهنما محصول خاصی معرفی نمیکند، اما مرطوبکنندهها و چند گروه داروی نسخهای مانند کورتون موضعی توصیه قوی گرفتهاند.
آیا پماد کورتون برای اگزما مناسب است؟
بله، کورتون موضعی جزو درمانهایی با توصیه قوی است، اما دارویی نسخهای است و باید با نظر پزشک مصرف شود.
آیا کرم آنتیهیستامین خارش اگزما را درمان میکند؟
راهنما توصیه مشروطی علیه استفاده از آنتیهیستامینهای موضعی در اگزمای بزرگسالان دارد.