فیناستراید خوراکی یکی از شناختهشدهترین داروهای ریزش موی ارثی مردان است، اما بسیاری از مردان به خاطر نگرانی از عوارض جنسی سراغش نمیروند یا مصرفش را نیمهکاره رها میکنند. اگر همین دارو را بهجای قرص، مستقیم روی پوست سر بزنیم چه؟ یک کارآزمایی بزرگ فاز سه دقیقاً این را آزموده است.
- فیناستراید موضعی تعداد مو را پس از ۲۴ هفته بهطور معنادار بیشتر از دارونما افزایش داد.
- اثر آن از نظر عددی مشابه فیناستراید خوراکی بود.
- بیشینه غلظت دارو در خون بیش از ۱۰۰ برابر کمتر از قرص بود.
- کاهش DHT خون با اسپری کمتر از قرص بود (۳۴٫۵٪ در برابر ۵۵٫۶٪).
ریزش موی ارثی مردان چرا اتفاق میافتد؟
ریزش موی ارثی مردان یا آلوپسی آندروژنتیک (Androgenetic alopecia) شایعترین نوع ریزش مو در مردان است. در این حالت، هورمونی به نام دیهیدروتستوسترون (DHT) در افرادی که زمینه ژنتیکی دارند، فولیکولهای مو را بهتدریج کوچک و ضعیف میکند.
فیناستراید آنزیمی را مهار میکند که تستوسترون را به DHT تبدیل میکند. قرص فیناستراید این کار را در کل بدن انجام میدهد؛ اما هدف اصلی فقط پوست سر است. برای آشنایی کامل با این دارو، مروری بر فیناستراید در درمان ریزش مو را بخوانید. برای شناخت مراحل این بیماری هم مرور ریزش موی ارثی مردان مفید است.
ایده فرمول موضعی ساده است: مثل آبیاری قطرهای بهجای آب دادن به کل باغ. دارو را همان جایی بریزیم که لازم است، تا بقیه بدن کمتر درگیر شود.
این کارآزمایی چطور طراحی شد؟
این مطالعه یک کارآزمایی فاز سه، تصادفی و دوسوکور بود که در ۴۵ مرکز در اروپا روی مردان بزرگسال مبتلا به ریزش موی ارثی انجام شد و ۲۴ هفته طول کشید.
طراحی آن «دابلدامی» بود؛ یعنی هر شرکتکننده هم یک اسپری و هم یک قرص دریافت میکرد که یکی از آنها ممکن بود دارونما باشد. به این ترتیب نه بیمار و نه پژوهشگر نمیدانستند چه کسی کدام درمان واقعی را میگیرد. سه گروه وجود داشت: فیناستراید موضعی، فیناستراید خوراکی و دارونما.
از ۴۵۸ بیمار تصادفیسازیشده، ۳۲۳ نفر مطالعه را کامل کردند و ۴۴۶ نفر در ارزیابی ایمنی بررسی شدند. غلظت فیناستراید، تستوسترون و DHT در خون هم اندازهگیری شد.
اسپری فیناستراید چقدر مو را افزایش داد؟
معیار اصلی، تغییر تعداد مو در یک ناحیه هدف مشخص از پوست سر (TAHC) در هفته ۲۴ بود.
| گروه | میانگین تغییر تعداد مو در هفته ۲۴ |
|---|---|
| فیناستراید موضعی | افزایش ۲۰٫۲ تار مو |
| دارونما | افزایش ۶٫۷ تار مو |
افزایش تعداد مو با فیناستراید موضعی بهطور معنادار بیشتر از دارونما بود (P کمتر از ۰٫۰۰۱) و از نظر عددی با فیناستراید خوراکی شباهت داشت.
برتری اسپری بر دارونما در هفته ۱۲ هم دیده شد. ارزیابی پزشکان از رشد یا ریزش موی بیماران در هفته ۲۴ نیز به نفع فیناستراید موضعی بود.
آیا فیناستراید موضعی عوارض کمتری دارد؟
در این کارآزمایی، میزان و نوع عوارض جانبی و دلایل قطع درمان بین فیناستراید موضعی و دارونما تفاوت قابلتوجهی نداشت. هیچ عارضه جدیای به درمان مربوط نبود.
مهمترین تفاوت در خون دیده شد. بیشینه غلظت فیناستراید در خون با اسپری بیش از ۱۰۰ برابر کمتر از قرص بود. کاهش DHT خون هم با اسپری ۳۴٫۵٪ و با قرص ۵۵٫۶٪ بود.
به گفته نویسندگان، این یعنی احتمال عوارض جنسی مرتبط با کاهش DHT با فیناستراید موضعی کمتر است. البته این نتیجهگیری بر پایه اندازهگیریهای خون است و مقایسه مستقیم عوارض جنسی در چکیده گزارش نشده است.
کنار فیناستراید، گزینههای دیگری هم وجود دارد؛ مثلاً مقایسه ماینوکسیدیل خوراکی و موضعی در مردان یا دوتاستراید برای ریزش موی ارثی.
فیناستراید، چه قرص و چه موضعی، داروی نسخهای است. شروع، ادامه یا تغییر آن باید با نظر پزشک متخصص پوست و مو باشد.
این پژوهش چه چیزهایی را نمیگوید؟
مطالعه فقط ۲۴ هفته طول کشید؛ پس اثر و ایمنی بلندمدت فیناستراید موضعی از آن معلوم نمیشود.
- همه شرکتکنندگان مرد بودند و نتایج به زنان قابل تعمیم نیست.
- بخشی از بیماران مطالعه را کامل نکردند.
- مقایسه با قرص فقط «از نظر عددی مشابه» گزارش شده است، نه بهعنوان آزمون رسمی برابری.
پرسشهای رایج
آیا فیناستراید موضعی به اندازه قرص اثر دارد؟
در این کارآزمایی، افزایش تعداد مو با اسپری از نظر عددی مشابه قرص بود و بهطور معنادار از دارونما بیشتر بود.
آیا اسپری فیناستراید عوارض جنسی دارد؟
عوارض آن با دارونما تفاوت قابلتوجهی نداشت و اثرش روی DHT خون کمتر از قرص بود؛ نویسندگان احتمال عوارض جنسی را کمتر میدانند، اما این احتمال صفر نیست.
چقدر طول میکشد تا فیناستراید موضعی اثر کند؟
در این مطالعه، برتری آن بر دارونما در هفته ۱۲ دیده شد و معیار اصلی در هفته ۲۴ سنجیده شد.