PRP و PRF برای جوانسازی صورت؛ شواهد علمی چه می گویند؟

تصور کنید برای جوان سازی صورت، به جای یک ماده خارجی، از خون خودتان استفاده شود. این ایده پشت «کنسانتره های پلاکتی خودی» است؛ همان چیزی که بیشتر با نام PRP یا «تزریق پلاسما» می شناسید. اما آیا شواهد علمی به اندازه تبلیغات قوی است؟ یک مقاله مروری در سال ۲۰۲۲ دقیقاً همین را بررسی کرده است.

• PRP و PRF از خون خود فرد تهیه می شوند و در مطالعات موجود ایمن و قابل تحمل بوده اند.
• نتایج بالینی در کل مثبت است، اما کیفیت مطالعات پایین است.
• PRF و i-PRF آسان تر تهیه می شوند و در آزمایشگاه کلاژن سازی بیشتری نشان داده اند، ولی کارآزمایی بالینی آن ها کم است.
• PRP برای درمان تیرگی پس از التهاب توصیه نمی شود.

کنسانتره پلاکتی خودی دقیقاً چیست؟

پلاکت ها سلول های کوچکی در خون هستند که در بند آمدن خونریزی و ترمیم زخم نقش دارند. درون آن ها «فاکتورهای رشد» و مواد زیستی فعالی ذخیره شده که به سلول های پوست پیام ترمیم می دهند. کنسانتره پلاکتی خودی (Autologous platelet concentrate) یعنی خون خود بیمار را می گیرند، با سانتریفیوژ پلاکت ها را متمرکز می کنند و دوباره به پوست برمی گردانند.

چون ماده از بدن خود فرد است، به گفته نویسندگان، واکنش های ایمنی کمتر است، روش ایمن تر و قابل تحمل تر است، عوارض اندکی دارد و هزینه آن هم پایین تر است. این مرور بر پایه جست وجو در پایگاه PubMed تا سال ۲۰۲۱ انجام شده و در مجموع ۱۰۰ مقاله پیدا شده است.

PRP چگونه به جوان سازی پوست کمک می کند؟

وقتی پلاکت ها فعال می شوند، فاکتورهای رشد خود را آزاد می کنند. این مواد به سلول های هدف مثل فیبروبلاست ها، یعنی سلول های سازنده کلاژن، متصل می شوند و فرایندهایی مثل تکثیر سلول، ساخت رگ های جدید و تولید کلاژن را فعال می کنند.

با افزایش سن، تکه های کلاژن شکسته در پوست جمع می شوند و مانع ساخت کلاژن تازه می شوند. این وضعیت را مثل خانه ای در نظر بگیرید که نخاله های قدیمی اجازه ساخت وساز جدید را نمی دهد. طبق این مرور، پلاکت های فعال شده ابتدا به پاک سازی این تکه ها کمک می کنند و سپس فیبروبلاست ها را به ساخت کلاژن منظم تر و هیالورونیک اسید بیشتر تشویق می کنند؛ ماده ای که آب را جذب و حجم و رطوبت پوست را بیشتر می کند.

امروزه این فرآورده ها هم همراه با میکرونیدلینگ برای جوان سازی صورت و هم در قالب مزوتراپی به کار می روند. همچنین برای جای جوش، ملاسما و ترمیم زخم پس از لیزرهای سطح بردار هم استفاده شده اند.

مطالعات بالینی درباره PRP صورت چه می گویند؟

در همه مطالعاتی که PRP را برای خط خنده (چین های بینی تا لب) بررسی کرده بودند، بهبود معنادار گزارش شد. معمولاً درمان در دو یا سه جلسه با فاصله یک ماه انجام شده و بیماران تا شش ماه پیگیری شده بودند.

برای گونه ها نتایج کم رنگ تر بود. در یک مطالعه، PRP به تنهایی اثر مفیدی نداشت و فقط همراه با هیالورونیک اسید مؤثر بود. در مطالعه دیگری، بیماران و پزشکان PRP را تنها کمی، و نه به طور معنادار، بهتر از سرم نمکی ارزیابی کردند. جالب تر اینکه در یک مطالعه نیمه صورت، فقط سرم نمکی ضخامت درم را به طور معنادار افزایش داد.

یک مرور سیستماتیک که در این مقاله به آن اشاره شده، ۲۴ مطالعه با ۴۸۰ بیمار را بررسی کرد: PRP به تنهایی بهبود متوسطی در بافت، ظاهر و خطوط صورت ایجاد کرد و رضایت بیماران بالا بود، اما میزان بهبود معمولاً کمتر از ۵۰٪ و ماندگاری اثر نامشخص بود.

مقایسه این روش با گزینه های دیگر را در بررسی پلاسمای غنی از پلاکت برای جوان سازی پوست هم می توانید ببینید.

PRF و i-PRF چه فرقی با PRP دارند؟

تهیه PRP به دو بار سانتریفیوژ و ماده ضدانعقاد نیاز دارد و ضدانعقاد ممکن است روند ترمیم را کند کند. برای رفع این مشکل، فرآورده «نسل دوم» یعنی فیبرین غنی از پلاکت (PRF) ساخته شد که با یک بار سانتریفیوژ و بدون ضدانعقاد به دست می آید. سپس نسخه تزریقی و مایع آن، یعنی i-PRF یا «نسل سوم»، معرفی شد.

در PRF پلاکت ها درون شبکه ای از فیبرین گیر می افتند و فاکتورهای رشد را آهسته و تدریجی آزاد می کنند؛ مثل کیسه چای که به جای یک باره، کم کم رنگ پس می دهد. طبق این مرور، دست کم در آزمایشگاه، این فرآورده ها به ویژه با نیروی سانتریفیوژ کمتر، کلاژن سازی بیشتری از PRP القا می کنند. مقایسه مستقیم این دو را در مرور سیستماتیک PRP در برابر PRF آورده ایم.

عوارض و نکات ایمنی چیست؟

یکی از شایع ترین شکایت ها درد هنگام تزریق است، به خصوص وقتی تزریق ها متعدد باشد. نکته مهم دیگر درباره لک هاست: با وجود گزارش استفاده از PRP برای تیرگی دور چشم و تیرگی پس از التهاب، گزارش هایی از افزایش رنگدانه پس از تزریق روی ضایعات رنگی وجود دارد. به همین دلیل گفته شده PRP نباید برای تیرگی پس از التهاب به کار رود.

اگر لک یا تیرگی پس از جوش، لیزر یا لایه برداری دارید، پیش از تزریق PRP حتماً با متخصص پوست مشورت کنید؛ ممکن است لک ها تیره تر شوند.

این مرور چه چیزهایی را نمی گوید؟

این یک مرور روایی است و خودش داده ها را آماری ترکیب نکرده است. نویسندگان صریحاً می گویند کیفیت مطالعات پایین است: روش تهیه و تزریق PRP یکسان نیست، معیار سنجش نتایج استاندارد نیست و فقط نیمی از مطالعات ارزیاب «کور» داشتند که ممکن است اثر را بزرگ تر نشان دهد.

هنوز معلوم نیست چه کسانی بهترین پاسخ را می گیرند، چند جلسه لازم است و فاصله جلسات چقدر باید باشد. پس اگر این روش را در نظر دارید، انتظار واقع بینانه داشته باشید و درمان را نزد پزشک مجرب انجام دهید.

پرسش های رایج

تزریق PRP صورت واقعاً جواب می دهد؟

نتایج مطالعات در کل مثبت است، به ویژه برای خط خنده، اما کیفیت شواهد پایین است و میزان بهبود اغلب متوسط گزارش شده است.

فرق PRP و PRF چیست؟

PRF بدون ضدانعقاد و با یک بار سانتریفیوژ تهیه می شود و فاکتورهای رشد را آهسته تر آزاد می کند؛ اما کارآزمایی های بالینی آن هنوز کم است.

آیا تزریق پلاسما عارضه دارد؟

در مطالعات موجود ایمن و قابل تحمل بوده و شایع ترین شکایت درد هنگام تزریق است؛ روی لک های پس از التهاب ممکن است تیرگی را بیشتر کند.

چند جلسه PRP لازم است؟

در مطالعات معمولاً دو یا سه جلسه با فاصله یک ماه انجام شده، اما تعداد بهینه جلسات هنوز مشخص نیست.